12 sierpnia 2026 roku Księżyc znajdzie się dokładnie między Ziemią a Słońcem. Dla wielu z nas to nie tylko rzadkie zjawisko astronomiczne, ale przede wszystkim genialny temat do fotografowania. Światło dzienne zblednie, temperatura gwałtownie spadnie, a zewnętrzna atmosfera Słońca – niezwykle widowiskowa korona – stanie się widoczna gołym okiem.
Gdzie zapolować na ten kadr?
To, czy zobaczysz i sfotografujesz całkowite zaćmienie Słońca, zależy wyłącznie od Twojej lokalizacji. Wąska ścieżka fazy całkowitej przejdzie przez odległe rejony północnej Rosji i Grenlandii, zahaczy o zachodnią Islandię, północną Hiszpanię i mały fragment Portugalii.
U nas, na Podlasiu, jak i w całej Polsce, będziemy mieli do czynienia jedynie z zaćmieniem częściowym. Księżyc przysłoni tarczę słoneczną w około 79%. Aby przeżyć i uwiecznić fazę całkowitą, trzeba ruszyć w drogę.
Szczegółowy przebieg zjawiska dla Białegostoku (czas lokalny CEST):
-
Początek zaćmienia częściowego: około godz. 19:14
-
Maksimum zaćmienia (największe przysłonięcie): godz. 19:56
-
Koniec zaćmienia / Zachód Słońca: Słońce na wschodzie kraju zajdzie zaćmione. Zachód Słońca tego dnia w Białymstoku nastąpi około 20:06, co oznacza, że końcówka zjawiska będzie niewidoczna, bo Słońce schowa się za horyzontem.
Jeśli planujesz plener w okolicach Białegostoku, koniecznie poszukaj miejsca z całkowicie odsłoniętym zachodnim (a dokładniej zachodnio-północno-zachodnim) horyzontem, ponieważ zjawisko będzie rozgrywać się bardzo nisko, wręcz tuż nad linią gruntu.
Jeśli szukasz najbliższego miejsca z całkowitym zaćmieniem – celuj w Hiszpanię. Zaćmienie nastąpi tam tuż przed zachodem, co daje genialną okazję do wkomponowania tarczy słonecznej w krajobraz. Szanse na czyste niebo są tam największe, zwłaszcza w rejonach takich jak León, Burgos czy Saragossa. Trzeba jednak wcześniej znaleźć miejsce z całkowicie odsłoniętym horyzontem – odległe wzgórza czy budynki mogą łatwo zasłonić widok. Z kolei na Islandii faza całkowita wydarzy się późnym popołudniem. Słońce będzie wyżej na niebie, ale pogoda potrafi tam być mocno kapryśna, więc należy zachować elastyczność i śledzić prognozy zachmurzenia.
Sprzęt i bezpieczeństwo to podstawa
Nie patrzymy na Słońce bez odpowiedniej ochrony i pod żadnym pozorem nie celujemy w nie nieprzygotowanym obiektywem. Sprzęt i wzrok można bardzo szybko i bezpowrotnie zniszczyć. Zwróć uwagę na te trzy elementy:
-
Filtry to konieczność: Używamy bezpiecznych okularów do obserwacji (zgodnych z normą ISO 12312-2). Jeśli chodzi o obiektyw – na przedniej soczewce musi być solidnie i szczelnie zamocowany odpowiedni filtr słoneczny. Ściągamy go tylko i wyłącznie w krótkim momencie trwania całkowitego zaćmienia. Gdy tylko jasna tarcza zacznie ponownie wychylać się zza Księżyca – filtr natychmiast wraca na obiektyw.
-
Solidne oparcie: Zapomnijcie o fotografowaniu z ręki. Stabilny statyw i zdalny wężyk spustowy (albo przynajmniej samowyzwalacz) to absolutne minimum, żeby uniknąć poruszenia na dłuższych czasach naświetlania korony.
-
Ogniskowa: Chcąc wypełnić kadr samym zjawiskiem, potrzebujemy rasowego teleobiektywu. Mój Nikkor Z 180-600mm f/5.6-6.3 VR spisuje się w takich warunkach znakomicie, zapewniając odpowiedni zasięg do pokazania imponujących detali bez potrzeby drastycznego kadrowania w postprodukcji.
Jaki filtr do zaćmienia? Twój ND 1000 to za mało!
Jako fotografowie krajobrazowi często mamy w torbie szare filtry połówkowe i pełne. Pojawia się więc pytanie: Czy mój filtr ND 1000 (przyciemniający o 10 działek światła) wystarczy do sfotografowania zaćmienia Słońca?
Odpowiedź brzmi: absolutnie nie! Użycie zwykłego filtra ND 1000, a nawet nakręcenie dwóch takich filtrów na siebie, to prosta droga do zniszczenia sprzętu. Zwykłe filtry szare są projektowane do wydłużania czasu naświetlania wody czy chmur. Przepuszczają ogromne ilości promieniowania podczerwonego (IR) i ultrafioletowego (UV). Skierowanie potężnego teleobiektywu (np. rzędu 600 mm) w słońce sprawia, że działa on jak lupa. Skupiona wiązka światła, uderzając przez zbyt słaby filtr, w kilka sekund potrafi stopić lamelki przysłony lub dosłownie wypalić dziurę w matrycy.
Zamiast tego masz dwa rzetelne wyjścia:
-
Dedykowane filtry szklane ND 100 000 (ND 5.0): To specjalne filtry słoneczne (produkuje je np. Marumi, NiSi czy Irix), które redukują światło aż o 16,5 EV (przepuszczają zaledwie 0,001% światła). Co najważniejsze, posiadają powłoki blokujące niszczące promieniowanie cieplne.
-
Folia Baader AstroSolar Safety Film ND 5.0: To najpopularniejsze, najtańsze i optycznie znakomite rozwiązanie. Arkusz takiej folii kosztuje kilkadziesiąt złotych. Wystarczy wyciąć odpowiedni fragment i samodzielnie skonstruować z twardego kartonu oprawę, którą ciasno wsuniemy na osłonę przeciwsłoneczną obiektywu.
Żelazna zasada: filtr słoneczny ZAWSZE montujemy na samym przodzie obiektywu, nigdy pomiędzy obiektywem a aparatem (np. filtry wsuwane przy bagnecie), ponieważ skupiona przez soczewki wiązka światła stopi go w mgnieniu oka.
Poznaj skuteczne techniki kreatywnego fotografowania.
Sprawdź mój kurs fotografii online.
Poznaj Pakiet Kursów i Zaoszczędź 1000 zł
Ustawienia ekspozycji: Konkrety zamiast zgadywania
Fotografowanie zaćmienia wymaga podzielenia pracy na dwa zupełnie różne etapy. To, co działa podczas fazy częściowej, kompletnie zrujnuje zdjęcia w fazie całkowitej. Pamiętaj, że poniższe wartości to punkt wyjścia – ostateczne parametry zawsze korygujemy na bieżąco, sprawdzając histogram.
1. Faza częściowa (Z FILTREM SŁONECZNYM)
Podczas tej fazy Słońce jest wciąż potężnym źródłem światła. Fotografujemy je tak samo, jak w każdy inny bezchmurny dzień, tyle że przez gęsty filtr (np. ND 100 000).
-
ISO: Najniższe natywne w Twoim aparacie (np. ISO 64 lub ISO 100). Gwarantuje to najmniejszy szum i największą rozpiętość tonalną.
-
Przysłona: Najlepiej domknąć obiektyw do optymalnej wartości, w której jest najostrzejszy – zazwyczaj to przedział f/8 – f/11. Zapewni to ostry brzeg tarczy słonecznej.
-
Czas otwarcia migawki: Zależy od gęstości Twojego filtra. Zazwyczaj oscyluje w granicach od 1/500 s do 1/1000 s.
-
Ostrość: Pełny manual. Znajdź plamę słoneczną lub krawędź tarczy, powiększ obraz na ekranie, wyostrz i zablokuj pierścień.
2. Faza całkowita (BEZ FILTRA!)
Gdy Księżyc całkowicie zasłoni Słońce, zapada zmrok, a na niebie pojawia się korona słoneczna. W tym ułamku sekundy musisz zdjąć filtr słoneczny z obiektywu. Korona ma gigantyczną rozpiętość tonalną – przy samej krawędzi Księżyca jest niezwykle jasna, a im dalej, tym staje się ciemniejsza i delikatniejsza. Jedno zdjęcie nie załatwi sprawy.
-
Tryb pracy: Najlepiej sprawdzi się Bracketing ekspozycji (AEB). W Lightroomie będziemy składać te ujęcia w HDR, by wyciągnąć maksimum detali.
-
ISO i Przysłona: Zostawiamy bez zmian (ISO 64/100, f/8).
-
Czas otwarcia migawki: Tutaj dzieje się cała magia. Zrób serię zdjęć z różnymi czasami:
-
Krótkie czasy (np. 1/1000 s do 1/250 s): Pozwolą uchwycić jasne protuberancje (czerwone wyrzuty plazmy) i wewnętrzną, najjaśniejszą część korony.
-
Średnie czasy (np. 1/60 s do 1/15 s): Zarejestrują średnią partię korony.
-
Długie czasy (np. 1/4 s do nawet 1 lub 2 s): Pokażą dalekie, pióropuszowate struktury zewnętrznej korony.
-
Kiedy podepniemy pod korpus rasowy teleobiektyw (jak np. 600 mm), tarcza słoneczna pięknie wypełni kadr, ale na długich czasach naświetlania drgania staną się Twoim największym wrogiem. Włącz migawkę elektroniczną, aby wyeliminować wibracje mechaniczne i bezwzględnie używaj wężyka spustowego.
Zrób próbę generalną przed godziną zero
Zaćmienie to zdecydowanie nie jest moment na testowanie nowej konfiguracji aparatu czy błądzenie w menu.
-
Testy na sucho: Wyjdź w plener na długo przed dniem zaćmienia. Przetestuj ustawienia na „zwykłym” Słońcu – koniecznie z założonym filtrem! Sprawdź ostrzenie, wykonaj próbne ujęcia.
-
Twarda wiedza i RAW: Fotografuj w formacie RAW. Pozwoli to na ogromną swobodę podczas postprodukcji w Lightroomie i Photoshopie nad wyciągnięciem najciekawszych detali najsłabszej, zewnętrznej struktury korony. Wyłącz lampę błyskową. Zadbaj o naładowane akumulatory i puste, sformatowane karty pamięci.
-
Zautomatyzuj procesy: Fazy częściowe pozostają bardzo jasne i wymagają zupełnie innych ustawień (i filtra!) niż faza całkowita. Zautomatyzuj tylko to, co masz dobrze przetestowane i z czym czujesz się pewnie.
Całkowite zaćmienie Słońca trwa zaledwie minutę lub dwie, choć jego częściowe fazy ciągną się niemal dwie godziny. Przyjdź na wybrane miejsce odpowiednio wcześniej, dopracuj sprzęt, upewnij się, że ostrość siedzi w punkt. Ale przede wszystkim – nie zapomnij w trakcie samej fazy całkowitej oderwać wzroku od wizjera czy ekranu. To niezwykłe widowisko trzeba po prostu zobaczyć na własne oczy.
Moje NAJNOWSZE ZDJĘCIA znajdziesz w GALERII na stronie: https://waskiel.pl/podlasie/
Pamiętaj, że mój blog jest bogatym źródłem informacji i inspiracji dla fotografów.
Prawdziwy człowiek – Prawdziwa fotografia
Jeżeli cenisz treści, które dla Ciebie przygotowuję,
masz możliwość wyrażenia swojego uznania,
