Fotografia przyrodnicza należy do najbardziej wszechstronnych gatunków: obejmuje krajobrazy, zwierzęta, rośliny, owady i mikroskopijne światy makro. W plenerze ujawniają się jej największe wymagania — zmienna pogoda, konieczność solidnego przygotowania oraz próba cierpliwości i uważności. Jak tworzyć udane zdjęcia natury, na co zwracać szczególną uwagę i jak zaplanować wyposażenie plecaka — na te pytania ten przewodnik odpowiada krok po kroku.
Fotografowie przyrody skupiają się m.in. na atrakcyjnym pokazaniu zwierząt w kadrze. fot. M. Waśkiel
Czym jest fotografia przyrodnicza?
Natura od zawsze fascynowała fotografów swoją różnorodnością. Góry, jeziora, lasy czy pola, a także bogactwo roślin i zwierząt tworzą niewyczerpane źródło inspiracji. Każdy z tych elementów może stać się głównym bohaterem zdjęcia, jeśli zostanie właściwie zauważony i umiejętnie przedstawiony. Fotografia przyrodnicza to sposób na opowiadanie historii obrazem. Może to być pełen energii kadr ptaka uchwyconego w locie albo delikatne ujęcie kwiatów w porannym świetle. Kluczowa jest jednak nie tylko biegłość techniczna, ale także wiedza o świecie przyrody. Im lepiej znamy zachowania zwierząt czy cykl rozwoju roślin, tym większa szansa na uchwycenie ulotnej, wyjątkowej chwili.
Mnóstwo dobrych przyrodniczych kadrów powstaje podczas spacerów z aparatem. fot. M. Waśkiel
Etyka w fotografii przyrodniczej
Piękny kadr nigdy nie może powstać kosztem natury. Fotograf przyrody musi pamiętać, że swoją obecnością wpływa na otoczenie. Możemy niechcący spłoszyć zwierzę, utrudnić mu zdobycie pożywienia albo zniszczyć delikatną roślinę.
Dlatego obowiązuje kilka prostych zasad:
-
zachowuj bezpieczny dystans od zwierząt,
-
szanuj przepisy i regulaminy w parkach narodowych,
-
zostaw miejsce w takim stanie, w jakim je zastałeś,
-
nigdy nie zostawiaj śmieci,
-
myśl nie tylko o zdjęciu, ale i o ekosystemie.
Szacunek wobec natury jest równie ważny, jak znajomość parametrów ekspozycji.
Wielokrotnie w kadrach będziemy się starać połączyć dzieła człowieka z elementami natury. fot. M. Waśkiel
Jak robić dobre zdjęcia przyrody?
W fotografii przyrodniczej kluczową rolę odgrywa cierpliwość. Fotograf często spędza wiele godzin, czekając na idealne światło lub odpowiedni moment, gdy obiekt ustawi się w kadrze tak, jak planował. To oczekiwanie rzadko bywa komfortowe – wiatr, śnieg czy upalne słońce to codzienność pracy w plenerze. Aby tworzyć dobre zdjęcia przyrodnicze, nie trzeba wyjeżdżać w odległe, egzotyczne miejsca. Wystarczy rozpocząć od najbliższej okolicy – krótkiego spaceru czy wycieczki. Podczas takiej wyprawy warto uważnie obserwować otoczenie, szukając tematów do fotografowania. Najlepiej zacząć od motywów, które sprawiają największą przyjemność – jeśli są to na przykład polne lub leśne kwiaty, warto wybrać miejsce, gdzie łatwo je znaleźć i fotografować w sposób, który jest najbardziej naturalny i bliski własnym upodobaniom.
Podczas plenerów pojawią się problemy, których rozwiązywanie pozwoli na systematyczne ulepszanie warsztatu. Takim kłopotem może być powiedzmy… nieustanny ruch kwiatów fotografowanych na łące, który powodowany jest nawet minimalnym powiewem wiatru. Znając podstawy fotografii, z pewnością uda się go rozwiązać, ponieważ wiemy, że za odwzorowanie ruchu w kadrze odpowiada czas otwarcia migawki, więc musi on być jak najkrótszy. Podobnie będzie z kolejną fotograficzną przeszkodą – jaką jest odpowiednia głębia ostrości.
Często zachwycać nas będą zjawiska pogodowe, które są także elementem otaczającej nas natury. fot. M. Waśkiel
Sprzęt – czyli co naprawdę jest potrzebne
Przygodę z fotografią przyrodniczą można rozpocząć od smartfona – to najprostszy sposób, aby zacząć obserwować świat i szukać ciekawych kadrów. Jednak znacznie lepsze rezultaty osiągniesz korzystając z lustrzanki lub bezlusterkowca. Te aparaty dają możliwość stosowania wymiennych obiektywów, dzięki czemu możesz dopasować sprzęt do różnych rodzajów fotografii: od obserwacji ptaków i dziko żyjących zwierząt po makro owadów czy roślin. Dysponują też szybszym i bardziej precyzyjnym autofokusem, często z dedykowanymi trybami śledzenia ptaków czy zwierząt, co w plenerze robi ogromną różnicę. Nie musisz od razu inwestować w nowy i drogi zestaw – dobrym pomysłem jest zakup sprzętu używanego w komisach fotograficznych, gdzie można znaleźć solidne i sprawdzone aparaty oraz obiektywy w rozsądnych cenach. Pamiętaj też o akcesoriach, które ułatwią pracę w terenie: statywie, zapasowych bateriach, kartach pamięci i odpowiedniej odzieży. Fotograf w plenerze musi zadbać zarówno o sprzęt, jak i o siebie.
Zasady dobrej fotografii przyrodniczej
-
Planuj sesję – wybierz porę dnia i miejsce. Najpiękniejsze światło znajdziesz o świcie i o zmierzchu.
-
Dobierz sprzęt do tematu – fotografuj tym, co masz, ale świadomie.
-
Poznaj środowisko – nie tylko pod kątem przyrody, ale i obowiązujących przepisów.
-
Dbaj o ekspozycję – światło w naturze zmienia się błyskawicznie.
-
Pamiętaj o kompozycji – światło i temat to nie wszystko, liczy się też układ w kadrze.
-
Bądź gotowy na okazję – w naturze nic się nie powtarza.
-
Poznaj ograniczenia sprzętu – i ucz się je obchodzić.
Dobrym pomysłem na „początek” jest fotografowanie ptaków żyjących blisko człowieka. fot. M. Waśkiel
1. Dokładnie zaplanuj swoją sesję fotograficzną
Pamiętaj, że natura nie znosi pośpiechu. Fotografując w plenerze musisz się do niej dostosować. Zanim wyruszysz na szlak, poświęć chwilę aby przygotować swoją sesję. Na co zwracać największą uwagę? Przede wszystkim na porę dnia i oświetlenie. Do fotografowania natury najbardziej nadaje się światło o poranku i wieczorem. Fotografia przyrodnicza zmusza do poświęceń – może się okazać, że budzik trzeba będzie ustawić na 2 w nocy! Bo latem około 4 już mamy dobre światło.
Mnóstwo zdjęć makro powstaje o świcie, kiedy owady pogrążone są w porannym letargu. fot. M. Waśkiel
2. Wykorzystaj odpowiedni sprzęt
Podczas fotografowania przyrody można wykorzystać każdy rodzaj aparatu fotograficznego. Trzeba jedynie dobrać tematykę do jego możliwości. Już po kilku pierwszych sesjach zauważysz pewne ograniczenia korpusu albo obiektywów (a najczęściej wynikające z naszych niedoskonałych umiejętności). Postaraj się na początku skoncentrować na tej tematyce, którą możesz wykonać posiadanym sprzętem. Jeżeli w Twojej okolicy jest ogród zoologiczny, idź tam na spacer z aparatem i szybko przekonasz się np. jakiej wielkości zwierzęta z jakiej odległości możesz fotografować tym co masz. Przekonasz się też, czy szybkość Twoich reakcji pozwala na utrwalenie ciekawych ujęć.
Pamiętaj, że fotografując przyrodę jesteś, w pewnym sensie, zdany na jej łaskę. Musisz się do tego przygotować. Sesje w plenerze mogą trwać cały dzień. Dlatego w pierwszej kolejności pomyśl o sobie. Zabranie odpowiedniej odzieży i prowiantu to podstawa. Zwróć uwagę, że warunki atmosferyczne mogą szybko ulegać zmianie. Dlatego zawsze warto mieć w zanadrzu ubranie dostosowane do miejsca i pory roku. Z reguły warto też zabrać ze sobą coś wodoodpornego oraz nakrycie głowy do ochrony przed słońcem.
Gdy już zadbasz o swoje bezpieczeństwo, pomyśl też o swoim sprzęcie. Mowa tu o wszystkich akcesoriach, które ochronią Twój aparat przed wstrząsami, uderzeniami, pyłem, kurzem lub wodą. Fotografując na łonie natury przydadzą Ci się też dodatkowe baterie i karty pamięci. Warto też zabrać ze sobą statyw. W dzisiejszych czasach fotografowie i podróżnicy często korzystają z nawigacji w smartfonie i dobrych programów z mapami offline (pamiętaj, że nie wszędzie jest zasięg). Polecam Ci OsmAnd.
W przyrodzie wszystko dzieje się bardzo szybko i często nie ma szansy na powtórkę ujęcia. fot. M. Waśkiel
3. Poznaj środowisko, w którym fotografujesz
Zacznijmy od absolutnych podstaw. Fotografowanie w terenie wymaga od Ciebie znajomości środowiska, w którym zamierzasz fotografować. I nie mówimy tu tylko o kwestiach powiązanych z przyrodą. Równie istotna jest znajomość zagadnień prawnych. Dowiedz się, czy w miejscu Twojej wymarzonej sesji niezbędne jest pozwolenie. Jeżeli tak – postaraj się je uzyskać. Szczególną ostrożność zachowaj na obszarach chronionych. Przeczytaj regulaminy określające zasady poruszania się i fotografowania w parkach narodowych. Nie zaśmiecaj i nie niszcz miejsca, w którym fotografujesz. Pozostaw je takimi, jakie były przed Twoim przyjściem.
Zdjęcia określonych roślin często można wykonać tylko przez kila tygodni w roku np. konwalii najczęściej w maju. fot. M. Waśkiel
4. Skup się na ekspozycji
Fotografowanie w plenerze wymusza na Tobie szczególne dbanie o zagadnienia ekspozycji. Pamiętaj, że oświetlenie sceny jest w tym wypadku bardzo dynamicznie. Zwykła chmura, która zmniejszy ilość światła słonecznego może pokrzyżować Twoje plany. Dlatego zawsze pamiętaj o sprawdzaniu ekspozycji. Całodzienna praca nad zdjęciami, które później okazują się niedoświetlone lub prześwietlone to prawdziwy koszmar fotografa przyrody. W tym wypadku nie zawsze też możemy się sugerować tym, co pokazuje nam wyświetlacz aparatu. Zanim usuniesz “nieudane” zdjęcia, sprawdź je po powrocie w domu i zrób to na spokojnie. Starając się wyciągnąć jak najwięcej wniosków z każdego udanego i nieudanego kadru. W trakcie fotografowania przyrody łatwo się rozproszyć. To dlatego szalenie istotne jest, abyś posiadał odpowiednią wiedzę techniczną i umiejętność szybkiej obsługi swojego aparatu. W fotografii natury wszystkie sceny są bardzo dynamiczne i mogą się nigdy nie powtórzyć.
Ciekawe światło podkreśli znaczenie zwierząt w kadrze. fot. M. Waśkiel
5. Nie zaniedbuj kompozycji
Pamiętaj o przestrzeganiu podstawowych kanonów kompozycji. Bez Twojej pracy i wyobraźni nawet najpiękniejszy obiekt w kadrze może prezentować się po prostu słabo. Wykorzystaj zasadę trójpodziału, kreatywne zbliżenia i modyfikowanie głębi ostrości. Mnóstwo przydatnych informacji znajdziesz też w artykule kompozycja w fotografii.
6. Bądź gotowy na wykorzystanie okazji
Podczas fotografowania przyrody musisz cały czas pozostawać w gotowości. W końcu zwierzęta poruszają się dość szybko, a oświetlenie lub kompozycja sceny w plenerze potrafi się gwałtownie zmienić. Przy fotografowaniu obiektów w ruchu może pomóc Ci krótki czas otwarcia migawki.
Poznaj skuteczne techniki kreatywnego fotografowania.
Sprawdź mój kurs fotografii online.
Poznaj Pakiet Kursów i Zaoszczędź 1000 zł
7. Poznaj ograniczenia swojego sprzętu
Posiadanie drogiego i skomplikowanego sprzętu samo w sobie nie zapewni Ci wspaniałych zdjęć. Jednak fotografując prostym aparatem (np. tym w Twoim smartfonie) szybko zauważysz, że nie uda Ci się zrealizować każdego pomysłu na zdjęcie. Możesz spotkać się z sytuacją, w której np. fotografujesz pięknego ptaka lub księżyc, a Twój aparat rejestruje te obiekty na zdjęciu jako drobną “plamkę”. W zależności od tematów, które chcesz fotografować, z biegiem czasu zauważysz jak ogromną rolę odgrywają obiektywy i pewne szczególne cechy aparatu. Czasami warto używać obiektywów szerokokątnych, innym razem teleobiektywów, a znowu przy innym kadrze obiektywów makro. W przypadku aparatów fotograficznych zauważa się istotną rolę szybkiego i precyzyjnego autofokusa, dużej szybkostrzelności w trybie zdjęć seryjnych czy też odpowiedniej dynamiki matrycy z możliwością fotografowania przy wysokim ISO (i dającą przy tym świetną jakość zdjęć).
Wiele sytuacji wymaga czujności i dobrego doboru ustawień aparatu (tzw. trójkąt ekspozycji). fot. M. Waśkiel
Najważniejszy element fotografii przyrodniczej i fotografii krajobrazu
Najważniejszym elementem każdej fotografii jest piękne światło. Jeżeli je znajdziesz – jesteś na dobrej drodze do wyjątkowego kadru. Korzystanie z naturalnego oświetlenia rodzi mnóstwo wyzwań. W tym wypadku najpiękniejsze zdjęcia uda nam się zrobić o świcie oraz o zmierzchu (okres ten bywa również nazywany złotą godziną). Mnóstwo przydanych informacji na ten temat znajdziesz w artykule światło w fotografii. Pamiętaj, że przy fotografowaniu w plenerze szalenie istotna jest Twoja wiedza i doświadczenie. Każde kolejne, świadomie wykonane zdjęcie pozwala Ci zwiększyć umiejętności. Dlatego czym prędzej zorganizuj swoją wyprawę i zacznij fotografować.
Pamiętaj, że mój blog jest bogatym źródłem informacji i inspiracji dla fotografów.
Jeżeli cenisz treści, które dla Ciebie przygotowuję,
masz możliwość wyrażenia swojego uznania,
na przykład poprzez zafundowanie mi symbolicznej, wirtualnej kawy.
